مناطق ویژه اقتصادی

تعریف منطقه ویژه اقتصادی

منطقه ویژه اقتصادی به محدوده جغرافیایی در داخل مرز کشور اطلاق می‌شود که قوانین تجاری حاکم بر آن، در قیاس با سایر نقاط کشور از محدودیت کمتری برخوردار است. مطابق مواد ۸ و ۲۰ قانون مناطق ویژه، محدوده مناطق ویژه اقتصادی جزو قلمرو گمرکی جمهوری اسلامی ایران نمی‌‏باشد و گمرک مکلف است با رعایت مفاد قانون مناطق ویژه اقتصادی، در مبادی ورودی و خروجی آن‏‌ها به منظور اعمال مقررات مربوط به صادرات و واردات استقرار یابد.

به عبارت دیگر مبادلات کالا در این مناطق پس از ثبت در گمرک، از پرداخت کلیه حقوق و عوارض، و همچنین از محدودیت‌ها و ممنوعیت‌های مقررات صادرات و واردات (به جز محدودیت‌های شرعی و قانونی) معاف و مستثنی هستند.

مناطق ویژه اقتصادی از سال ۷۶ و تحت عنوان مناطق حفاظت شده‌ی گمرکی فعالیت می‌کردند اما از سال ۸۴ با تصویب قانون تشکیل و اداره مناطق ویژه اقتصادی، شکل جدید و یکپارچه‌ای به خود گرفتند. در حال حاضر ایجاد بیش از ۶۵ منطقه ویژه اقتصادی در کشور به تصویب رسیده که تنها حدود ۳۰ منطقه ویژه در حال فعالیت می‌باشند. مناطق ویژه اقتصادی از حیث مقررات اشتغال و برخی از مقررات گمرکی مشابه مناطق آزاد هستند ولی دارای تفاوت‌های بسیاری از منظر امتیازات و ماهیت با یکدیگر می‌باشند.

البته مناطق ویژه اقتصادی به دلایلی نظیر تعیین حوزه فعالیت، امتیازات محدود و نسبتاً هدفمند، ساختار مدیریتی بعضاً خصوصی یا مستقل و عدم حضور مناطق شهری و روستایی دارای سکنه در محدوده آن، از مشکلات کمتری نسبت به مناطق آزاد برخوردارند.

بر اساس تبصره ۱ ماده ۱ قانون تشکیل و اداره مناطق ویژه اقتصادی، این مناطق غالبا برای فعالیت‌های معینی تشکیل می‌گردد؛ به عنوان مثال منطقه ویژه انرژی پارس (عسلویه) برای فعالیت‌های حوزه نفت گاز، منطقه ویژه پتروشیمی ماهشهر به منظور فعالیت‌های پتروشیمی و منطقه ویژه اقتصادی شهید رجایی جهت ارائه خدمات بندری و انبارداری ایجاد شده‌اند. البته بسیاری از مناطق جدیدی که از سال ۸۹ به بعد ایجاد شدند، حوزه فعالیت عام (یا تجاری-صنعتی) دارند و متاسفانه حوزه تخصصی برایشان تعریف نگردید. لازم به ذکر است از حیث کارکرد و برخی از امتیازات، اغلب مناطق ویژه اقتصادی مشابه شهرک‌های صنعتی می‌باشند.

تلاش‌های متعددی به منظور ایجاد بیش از ۱۰۰ منطقه ویژه اقتصادی جدید در کشور در دوره دهم مجلس شورای اسلامی صورت پذیرفت اما با مخالفت کارشناسان و سایر نهادهای حاکمیتی مواجه شد.

از این صفحه بازدید نمایید: عملکرد مناطق آزاد و ویژه اقتصادی ایران

اصلی‏ ترین اهداف مناطق ویژه (ماده ۱ قانون تشکیل و اداره مناطق ویژه اقتصادی)

۱) پشتیبانی از فعالیت‏‌های اقتصادی

۲) برقراری ارتباط تجاری بین‌المللی وتحرک در اقتصاد منطقه‌ای

۳) تولید و پردازش کالا

۴) انتقال فناوری

۵) صادرات غیر نفتی

۶) ایجاد اشتغال

۷) مولد جلب و تشویق سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی

۸) صادرات مجدد

۹) عبور خارجی (ترانزیت) و انتقال کالا (ترانشیب)

مناطق آزاد و مناطق ویژه ایران در یک نگاه

مناطق-آزاد-و-مناطق-ویژه-ایران

لیست مناطق ویژه اقتصادی

ردیفمنطقه ویژهوضعیتاستانسال تصویبردیفمنطقه ویژهوضعیتاستانسال تصویب
۱انرژی پارسفعالبوشهر۷۷۳۵شهرریفعالتهران۸۹
۲پتروشیمیفعالخوزستان۷۶۳۶بجنوردغیرفعالخراسان شمالی۸۹
۳صنایع معدنی و فلزی خلیج‌فارسفعالهرمزگان۷۶۳۷شمال استان بوشهرغیر فعالبوشهر۸۹
۴کشتی‌سازی خلیج فارسفعالهرمزگان۸۰۳۸شهر جدید رامشارغیر فعالسیستان و بلوچستان۸۹
۵بندر شهید رجاییفعالهرمزگان۷۶۳۹دامغانغیر فعالسمنان۸۹
۶بندر امام خمینیفعالخوزستان۸۹۴۰سلماسغیر فعالآذربایجان غربی۸۹
۷بندر بوشهرفعالبوشهر۷۶۴۱جهان آبادغیر فعالهمدان۸۹
۸بندر امیرآباد بهشهرفعالمازندران۷۶۴۲مهرانغیر فعالایلام۸۹
۹بندر نوشهرفعالمازندران۸۹۴۳سبزوارغیر فعالخراسان رضوی۸۹
۱۰بندر آستارافعالگیلان۸۹۴۴بانهغیر فعالکردستان۸۹
۱۱سیرجانفعالکرمان۷۶۴۵سمنانغیر فعالسمنان۸۹
۱۲ارگ جدید بمفعالکرمان۷۶۴۶اترکغیر فعالگلستان۸۹
۱۳سلفچگانفعالقم۷۶۴۷نمینغیر فعالاردبیل۸۹
۱۴شیرازفعالشیراز۷۸۴۸جازموریانغیر فعالکرمان۸۹
۱۵یزدفعالیزد۷۹۴۹کازرونغیر فعالفارس۸۹
۱۶لرستانفعاللرستان۷۷۵۰نیریزغیر فعالفارس۸۹
۱۷بوشهرفعالبوشهر۷۶۵۱اردکانغیر فعالیزد۸۹
۱۸سرخسفعالخراسان رضوی۷۵۵۲صدوقغیر فعالیزد۸۹
۱۹پیامفعالالبرز۷۸۵۳بروجردغیر فعاللرستان۸۹
۲۰کاوهفعالمرکزی۸۹۵۴شهرضاغیر فعالاصفهان۸۹
۲۱زرندیه ایرانیانفعالمرکزی۸۹۵۵کاشمرغیر فعالخراسان رضوی۸۹
۲۲لاوانفعالهرمزگان۸۹۵۶میرجاوهغیر فعالسیستان و بلوچستان۸۹
۲۳رفسنجانفعالکرمان۸۹۵۷سرابغیر فعالآذربایجان شرقی۸۹
۲۴سهلانفعالآذربایجان شرقی۸۹۵۸بستان آبادغیر فعالآذربایجان شرقی۸۹
۲۵دوغارونفعالخراسان رضوی۸۹۵۹سهند مراغهغیر فعالآذربایجان شرقی۸۹
۲۶بیرجندفعالخراسان جنوبی۸۹۶۰لاهیجانغیر فعالگیلان۸۹
۲۷لامردفعالفارس۸۹۶۱مریوانغیر فعالکردستان۸۹
۲۸اسلام آباد غربغیر فعالکرمانشاه۸۹۶۲ملایرغیر فعالهمدان۸۹
۲۹پارسیانغیر فعالهرمزگان۸۹۶۳مبلمان و دکوراسیونغیر فعالمرکزی۸۹
۳۰گرمسارفعالسمنان۸۹۶۴شوشغیر فعالخوزستان۸۹
۳۱جهرمغیر فعالفارس۸۹۶۵زاهدانغیر فعالسیستان و بلوچستان۸۹
۳۲کاشانغیر فعالاصفهان۸۹۶۶منطقه ویژه قشمفعالهرمزگان۷۵
۳۳شهرکردغیر فعالچهارمحال و بختیاری۸۹۶۷منطقه ویژه فرودگاه امامفعالتهران۸۹
۳۴قصرشیرینغیر فعالکرمانشاه۸۹