مناطق آزاد تجاری - صنعتی ایران

تعریف مناطق آزاد:

مناطق آزاد تجاری، نواحی محصور و محافظت شده در کنار سواحل، فرودگاه‌ها و دیگر مکان‌ها هستند که کالا از طریق هوا، دریا و زمین بدون پرداخت عوارض گمرکی، برای امر تولید، پردازش و یا صدور مجدد (Re-export) وارد آن‌ها می‌گردد. این مناطق از مقررات عمومی کشور متبوع معاف بوده و با استفاده از مزایایی مانند بخشودگی مالیاتی و گمرکی، معافیت از مقررات ویژه صادرات و واردات یا جذب سرمایه خارجی و تکنولوژی مدرن، امکانات کسب درآمدهای ارزی را فراهم می‌سازند.

البته لازم به ذکر است مفاهیمی که طی زمان و به وسیله کشورهای مختلف برای مناطق آزاد بکار گرفته شده‌اند، لزوماً یکسان نبوده و یک مقصود خاص را بیان نمی‌کنند. در ایران نیز هم‌اکنون برداشت‌های متفاوتی از منطقه آزاد وجود دارد و به همین سبب تا رسیدن درک مشترک در این زمینه، ایجاد تفاهم در مورد عملکردهای مربوط به این مناطق امری دشوار خواهد بود. 

این مطلب را مطالعه نمایید: منطقه آزاد چیست؟

اهداف مناطق آزاد تجاری صنعتی ایران: 

مطابق بند ۱۱ سیاست‌های کلی اقتصادی مقاومتی، مناطق آزاد و ویژه ایران دارای ۴ هدف اصلی هستند که عبارتند از: انتقال فناوری‌های پیشرفته، گسترش و تسهیل تولید، صادرات کالا و خدمات، تامین نیازهای ضروری و منابع مالی از خارج کشور.

در ماده ۱ قانون چگونگی اداره مناطق آزاد نیز به ۸ هدف اصلی اشاره شده است: تسریع در انجام امور زیربنایی، عمران و آبادانی رشد و توسعه اقتصادی، سرمایه گذاری و افزایش درآمد عمومی، ایجاد اشتغال سالم و مولد، تنظیم بازار کار و کالا، حضور فعال در بازارهای جهانی و منطقه ای ، تولید و صادرات کالاهای صنعتی و تبدیلی و ارائه خدمات عمومی.

این مطلب را مطالعه نمایید: امتیازات و معافیت‌های مناطق آزاد ایران

مناطق آزاد فعال ایران : 

مناطق آزاد ایران به صورت غیررسمی در سال‌های قبل از انقلاب و در جزیره کیش آغاز به فعالیت کردند. سپس مطابق برنامه اول توسعه در سال ۶۹، ایجاد سه منطقه آزاد کیش، قشم و چابهار به صورت رسمی به تصویب رسید که نهایتا با تصویب قانون چگونگی اداره مناطق آزاد در سال ۷۲، این مناطق شکل جدید و یکپارچه‌ای به خود گرفتند. در ادامه نیز ۶ منطقه آزاد اروند، ارس، انزلی، ماکو، فرودگاه امام خمینی (ره) و مکران به تصویب رسیده و تلاش‌ها برای ایجاد ده منطقه آزاد جدید (اردبیل، بانه-مریوان، قصرشیرین، مهران، بوشهر، جاسک، سیستان، اینچه برون، سرخس-دوغارون و مازندران) ادامه دارد.

  1. منطقه آزاد کیش؛  سال تاسیس: ۱۳۶۹  مساحت: ۹،۱۵۰ هکتار
  2. منطقه آزاد قشم؛  سال تاسیس: ۱۳۶۹  مساحت: ۳۰،۰۰۰ هکتار
  3. منطقه آزاد چابهار؛ سال تاسیس: ۱۳۶۹  مساحت: ۱۴،۰۰۰ هکتار
  4.  منطقه آزاد اروند؛  سال تاسیس: ۱۳۸۲  مساحت: ۳۷،۴۰۰ هکتار
  5. منطقه آزاد ارس؛   سال تاسیس: ۱۳۸۲  مساحت: ۵۱،۰۰۰ هکتار
  6. منطقه آزاد انزلی؛  سال تاسیس: ۱۳۸۲  مساحت: ۹،۰۰۰ هکتار
  7. منطقه آزاد ماکو؛   سال تاسیس: ۱۳۸۹  مساحت: ۵۰۰،۰۰۰ هکتار

مجموع وسعت مناطق آزاد ایران حدود ۶۵۰،۰۰۰ هکتار است. همچنین مناطق آزاد مکران و فرودگاه امام خمینی (ره) به تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده‌اند ولی فعالیت این دو منطقه به طور رسمی  آغاز نشده است. (ستاره های سبز رنگ در تصویر زیر)

این فیلم‌ها را ببینید: معرفی مناطق آزاد ایران / معرفی مناطق آزاد ایران به زبان انگلیسی

علاوه بر این، بیش از ۶۰ منطقه ویژه اقتصادی در کشور به تصویب رسیده است و تلاش‌ها برای ایجاد بیش از ۱۰۰ منطقه ویژه اقتصادی دیگر ادامه دارد.

این مطلب را مطالعه نمایید: تفاوت مناطق آزاد و مناطق ویژه اقتصادی

map

منطقه آزاد ارس

وسعت: ۵۱۰۰۰ هکتار

سال تصویب ۱۳۸۲

منطقه آزاد ماکو

وسعت: ۵۰۰۰۰۰ هکتار

سال تصویب ۱۳۸۹

منطقه آزاد انزلی

وسعت: ۹۰۰۰ هکتار

سال تصویب ۱۳۸۲

منطقه آزاد اروند

وسعت: ۳۷۴۰۰ هکتار

سال تصویب ۱۳۸۲

منطقه آزاد کیش

وسعت: ۹۱۵۰ هکتار

سال تصویب ۱۳۶۹

منطقه آزاد قشم

وسعت: ۳۰۰۰۰ هکتار

سال تصویب ۱۳۶۹

منطقه آزاد چابهار

وسعت: ۱۴۰۰۰ هکتار

سال تصویب ۱۳۶۹

مناطق آزاد و مناطق ویژه ایران در یک نگاه

مناطق-آزاد-و-مناطق-ویژه-ایران

تعداد مناطق آزاد ایران

ایران دارای هفت منطقه آزاد فعال، دو منطقه آزاد غیر فعال و ده منطقه آزاد در حال تصویب است. مناطق آزاد هفتگانه که در بالا به وسعت آن‌ها اشاره شد، فعال هستند و مناطق آزاد مکران و فرودگاه امام خمینی (ره) مناطق غیر فعال می‌باشند. مناطق اردبیل، مهران، سیستان، اینچه برون، قصر شیرین، بانه-مریوان، جاسک، بوشهر، سرخس-دوغارون و مازندران فرایند تصویب را در مجلس و دولت طی می‌نمایند.

این مطلب را مطالعه نمایید: روند تصویب لایحه افزایش مناطق آزاد در مجلس دهم
از این صفحه بازدید نمایید: عملکرد مناطق آزاد و ویژه اقتصادی ایران 

مناطق آزاد مصوب

ردیف

نام منطقه آزاد

مساحت مصوب (هکتار)

وضعیت

استان

سال تصویب

توضیحات

۱

کیش

۹۱۵۰

 فعال

 هرمزگان

۶۹

آغاز فعالیت‌هایی در این منطقه قبل از انقلاب

۲

قشم

۳۰۰۰۰

 فعال

 هرمزگان

۶۹

مابقی جزیره قشم، منطقه ویژه محسوب می‌شود

۳

 چابهار

۱۴۰۰۰

 فعال

 سیستان و بلوچستان

۶۹

 

۴

انزلی

۹۰۰۰

 فعال

 گیلان

۸۲

مساحت محصور:۳۲۰۰ هکتار

۵

 اروند

۳۷۴۰۰

 فعال

 خوزستان

۸۲

شامل دو شهر آبادان و خرمشهر

۶

 ارس

۵۱۶۰۰

 فعال

 آذربایجان شرقی

۸۲

 

۷

 ماکو

۵۰۰۰۰۰

 فعال

 آذربایجان غربی

۸۹

یکی از بزرگترین مناطق آزاد جهان از حیث مساحت

۸

 فرودگاه امام

۱۵۰۰

غیرفعال

 تهران

۸۹

بر اساس برنامه پنجم توسعه، متولی: وزارت راه و شهرسازی

۹

مکران

نا مشخص

غیرفعال

سیستان و بلوچستان و هرمزگان

۹۵

بر اساس قانون احکام دایمی برنامه‌های توسعه

مناطق آزاد جدید (در حال تصویب)

ردیفنام منطقه پیشنهادیاستان
۱منطقه آزاد اینچه برونگلستان
۲منطقه آزاد اردبیلاردبیل
۳منطقه آزاد بانه-مریوانکردستان
۴منطقه آزاد قصر شیرینکرمانشاه
۵منطقه آزاد مهرانایلام
۶منطقه آزاد بوشهربوشهر
۷منطقه آزاد جاسکهرمزگان
۸منطقه آزاد سیستانسیستان و بلوچستان
۹منطقه آزاد مازندرانمازندران
۱۰منطقه آزاد سرخس و دوغارونخراسان رضوی

 

این مطلب را مطالعه فرمایید:

 

freetradezones-ports

اهداف ایجاد مناطق آزاد تجاری – صنعتی و میزان تحقق  (طبق آمارهای رسمی و نظرات کارشناسان اقتصادی)

۱) تسریع در انجام امور زیربنایی ۳۵%
۲) عمران و آبادانی ۳۰%
۳) رشد و توسعه اقتصادی ۲۵%
۴) سرمایه‌گذاری (هدف مولد) ۲۵%
۵) افزایش درآمد عمومی ۲۰%
۶) ایجاد اشتغال‌سالم و مولد ۳۰%
۷) تنظیم بازار کار و کالا ۲۵%
۸) حضور فعال در بازارهای جهانی و منطقه‌ای ۲۵%
۹) تولید و صادرات ۲۵%